Τετάρτη, 23 Φεβρουαρίου 2011

Οι προτάσεις του τομέα Θεολόγων του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τα Θρησκευτικά στο νέο Λύκειο

Την εκτίμηση ότι η πολιτική ηγεσία του υπ. Παιδείας, υιοθετώντας τη σχετική  εισήγηση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, θα διατηρήσει και στο νέο Λύκειο το μάθημα των Θρησκευτικών στο βασικό κορμό των μαθημάτων γενικής παιδείας,  εξέφρασε ο Σύμβουλος του τομέα Θεολόγων του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, δρ. Σταύρος Γιαγκάζογλου, μιλώντας στο Ρ/Σ της Ιεράς Μητρόπολης Λάρισας και στο δημοσιογράφο – θεολόγο  Χάρη Ανδρεόπουλο. Κρίνοντας με βάση παιδαγωγικά κριτήρια ο κ. Γιαγκάζογλου υποστήριξε ότι το ανθρωποκεντρικό σχολείο που οραματίζεται η πολιτεία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να έχει, ως υποχρεωτικά, βασικά ανθρωπιστικά μαθήματα, όπως το θρησκευτικό και το ιστορικό μάθημα. «Δεν μπορεί να νοηθεί εγκύκλια παιδεία χωρίς Θρησκευτικά και Ιστορία», τόνισε ο Σύμβουλος του Π.Ι., αναφέροντας ότι, σε αντίθεση με την πρόταση μιας Επιτροπής διευθυντών που διέρρευσε στο Τύπο και ήθελε τα Θρησκευτικά και την Ιστορία, ως επιλεγόμενα μαθήματα στο νέο Λύκειο, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο πρόκειται να εισηγηθεί στη πολιτική ηγεσία του υπουργείου τα δύο αυτά -  καθώς και άλλα - μαθήματα γενικής παιδείας, να υπάρχουν ως υποχρεωτικά στο νέο Λύκειο, ως «εκ των ων ουκ άνευ» μορφωτικά αγαθά, αν θέλουμε να μιλάμε για ένα Λύκειο που παρέχει πραγματική γενική, ανθρωπιστική παιδεία και όχι κατάρτιση.
«Αν το μάθημα των Θρησκευτικών τεθεί υπό καθεστώς επιλογής, τότε θα μπορεί ένας μαθητής να μην το επιλέξει ποτέ, όχι επειδή δεν συμπαθεί το μάθημα, αλλά απλώς για να ελαφρύνει το πρόγραμμά του. Είναι, όμως, δυνατόν να θεωρήσουμε ότι σ’ αυτόν τον μαθητή παρέχεται εγκύκλια γενική παιδεία;», διερωτήθηκε ο κ. Γιαγκάζογλου, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι, τελικά, θα αναθεωρηθεί η πρόταση της Επιτροπής διευθυντών να γίνει το μάθημα επιλεγόμενο και θα παραμείνει υποχρεωτικό. Γιατί», όπως επεσήμανε,  «αν επικρατήσουν κριτήρια που δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν την ανθρωποκεντρική διάσταση της γενικής εκπαίδευσης και περιθωριοποιούν μαθήματα κορμού, όπως τα Θρησκευτικά και η Ιστορία, τότε Γενικό Λύκειο τινάζεται στον αέρα…».
Ο Σύμβουλος του Π.Ι. αναφερόμενος, ειδικότερα, στην ουσιαστική προσφορά που μπορεί να έχει  το θρησκευτικό μάθημα, ειδικά στην εποχή μας, κατά την οποία τα σχολεία μας υποδέχονται όλο και περισσότερο παιδιά μεταναστών, ο κ. Γιαγκάζογλου τόνισε ότι στις μέρες μας ο ειδικός ρόλος του θρησκευτικού μαθήματος για τη διαχείριση των ζητημάτων της διαπολιτισμικότητας είναι αναντικατάστατος, μιας και τα μεταναστόπουλα προέρχονται, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, από διαφορετικές θρησκευτικές παραδόσεις και, άρα, θα πρέπει και να δικά μας παιδιά -  τα ορθόδοξα Ελληνόπουλα - να ενημερωθούν για το πιστεύω των συμμαθητών τους, αλλά και τα μεταναστόπουλα να ενημερωθούν για τη κεντρική θρησκευτική παράδοση του τόπου  που τους φιλοξενεί, για τη ομαλή κοινωνική ένταξή τους. 
Ο κ. Γιαγκάζογλου εξέφρασε την εκτίμηση ότι το υπουργείο κινείται προς την κατεύθυνση αναθεώρησης της πρότασης να ενταχθεί στα επιλεγόμενα μαθήμα το μάθημα των Θρησκευτικών, όπως είχε εισηγηθεί η Επιτροπή διευθυντών και σημείωσε ότι ήδη το υπουργείο έχει συστήσει μια άλλη επιστημονική επιτροπή στην οποία μετέχει και ο πρόεδρος του τμήματος Β/θμιας γενικής εκπαίδευσης του Π.Ι. Χρήστος Δούκας, ο οποίος, όπως εξήγησε ο κ. Γιαγκάζογλου, πρόκειται να μεταφέρει τις προτάσεις που έκανε το Π.Ι. ένα χρόνο ενωρίτερα, στο πλαίσιο της συμμετοχής του στον εθνικό διάλογο για την Παιδεία.
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ Π.Ι.
Ποιες είναι, σε γενικές γραμμές, αυτές οι προτάσεις (για το νέο Λύκειο)  του Π.Ι.: η ύπαρξη ενός ισχυρού κορμού μαθημάτων εγκύκλιας - γενικής παιδείας (μεταξύ των οποίων και το θρησκευτικό μάθημα) που θα είναι υποχρεωτικά για όλους τους μαθητές και από κεί και πέρα να υπάρχουν εξειδικεύσεις – κύκλοι θεωρητικής και θετικής κατεύθυνσης καθώς και κοινωνικοικονομικών επιστημών που θα έχουν μαθήματα υψηλής και χαμηλής βαρύτητας και σ’ αυτές τις κατευθύνσεις θα μπορούν να υπάρχουν στοχευμένες επιλογές μαθημάτων, ενώ θα πρέπει να υπάρχουν και επιλογές σε μαθήματα ξένων γλωσσών, σε δράσεις πολιτισμού, περιβαλλοντικής αγωγής, κ.ο.κ.  Ο κ. Γιαγκάζογλου επεσήμανε, επίσης, ότι το νέο Λύκειο προτείνεται να συνδέεται με τα προγράμματα σπουδών του Δημοτικού και του Γυμνασίου, ασφαλώς δε και με τη τριτοβάθμια εκπαίδευση, έχοντας, όμως, σε κάθε περίπτωση στο πρόγραμμά του τον κορμό των υποχρεωτικών μαθημάτων γενικής παιδείας, στο πλαίσιο της μορφωτικής του αυτοτέλειας.
Ο Σύμβουλος του Π.Ι. είπε ότι ήδη γίνονται συζητήσεις, υπάρχουν σε εξέλιξη ζυμώσεις και όταν η υπουργός δημοσιοποιήσει στο επίσημο σχέδιο για το νέο Λύκειο, τότε στο πλαίσιο της επίσημης διαβούλευσης θα πρέπει να τοποθετηθούν οι πάντες έτσι ώστε μέσα από ένα δημιουργικό διάλογο να προκύψει το καλύτερο αποτέλεσμα.
ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Ως προς τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο που θα πρέπει να έχει το μάθημα ο κ. Γιαγκάζογλου ανέφερε  ότι η 11μελής Επιστημονική Επιτροπή για τα νέα προγράμματα του Δημοτικού και του Γυμνασίου σχεδιάζει να προτείνει ένα πολύ πιο ανοικτό χαρακτήρα θρησκευτικού μαθήματος για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο. Το μάθημα δεν θα είναι θρησκειολογικό, όπως θρυλείται από κάποιους, αλλά ένα μάθημα θεολογικό – παιδαγωγικό το οποίο θα είναι πιο ανοικτό απ΄ ότι είναι σήμερα στις άλλες χριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις, τα άλλα θρησκεύματα και στα μεγάλα ζητήματα που έθεσε η εκκοσμίκευση από τη μετανεωτερικότητα και μετά. Αρα, μιλάμε για ένα μάθημα  που θα χωράει όλους του μαθητές χωρίς, φυσικά, να απεμπολεί τον κεντρικό ρόλο της ορθόδοξης θεολογίας και παράδοσης ο οποίος θα είναι απόλυτα κεντρικός, όπως συμβαίνει και με το μάθημα της Ιστορίας.
Μιλάμε για ένα θρησκευτικό μάθημα ανοικτό, πλουραλιστικό, με γνωσιακό και παιδαγωγικό χαρακτήρα, ένα μάθημα που θα ανοίγεται στις μεγάλες χριστιανικές παραδόσεις (Ρωμαιοκαθολικισμός, Προτεσταντισμός) και στις μεγάλες θρησκείες που μας ενδιαφέρουν για το σήμερα (Ισλάμ, Ιουδαϊσμός). Αυτό είναι εξ’ άλλου και το πρόγραμμα των Θεολογικών μας Σχολών», υπογράμμισε ο κ. Γιαγκάζογλου εκφράζοντας τη «απορία για το γεγονός ότι ορισμένοι με φανατισμό και συκοφαντική διάθεση μονίμως έχουν τη τάση να θεωρούν ότι η υπέβαση του κατηχητικού ή του ομολογιακού προτύπου του μαθήματος των Θρησκευτικών θα σημάνει την αλλοίωσή του κάτι που, φυσικά, δεν ισχύει, επ’ ουδενί. Ισα – ίσα, επεσήμανε «αυτό που επιδιώκεται να τονισθεί είναι ο μορφωτικός και παιδαγωγικός χαρακτήρας της ορθόδοξης Θεολογίας  η οποία μεταπλάθει σε γνωσιακά στοιχεία και αξίες παιδαγωγικές την ορθόδοξη  παράδοση όπως αυτή σαρκώθηκε στα μνημεία του πολιτισμού, στην εκκλησιαστική τέχνη, στα κείμενα των Πατέρων, κλπ.  Όλα αυτά θα πρέπει να περάσουν στο μαθητή, αλλά με έναν χαρακτήρα καθαρά παιδαγωγικό και γνωσιακό και όχι χαρακτήρα μύησης στη πίστη, διότι αυτή η υπόθεση είναι πάρα πολύ σοβαρή, αλλά η κατήχηση δεν μπορεί να είναι έργο της πολιτείας και του σχολείου, καθώς ξεκάθαρα αποτελεί υπόθεση και έργο της Εκκλησίας»
ΤΕΡΜΑ ΣΤΙΣ ΑΠΑΛΛΑΓΕΣ
Για το θρησκευτικό μάθημα στο Λύκειο ο κ. Γιαγκάζογλου ανέφερε ότι το Π.Ι. πρόκειται να εισηγηθεί το σημερινό μάθημα της Χριστιανικής Ηθικής που διδάσκεται στη σημερινή Γ’ Λυκείου να «εξαπλωθεί» και στην Α’ και Β΄ τάξη του νέου Λυκείου, αλλάζοντας έτσι τη σημερινή λογική ότι στη Α’ τάξη κάνουμε ένα είδος κατήχησης και λειτουργικής, στη Β΄ κάνουμε θρησκειολογία με στοιχεία δογματικής. Η λογική της «θεολογίας των κλάδων», όπως γίνεται στην ακαδημαϊκή θεολογία,  δεν μπορεί», υπογράμμισε, «πλέον, να «περπατήσει» στο σημερινό σχολείο». Επίσης, ο κ. Γιαγκάζογλου ανεκοίνωσε – μιλώντας πάντα για το νέο Λύκειο – ότι πρόκειται να προταθεί ένα νέο, εναλλακτικό μάθημα το οποίο θα λέγεται «Φιλοσοφική Ηθική» το οποίο θα βαθμολογείται κανονικά και θα είναι απολύτως ανοικτό στους πάντες και κανένας μαθητής – ακόμη και ετερόδοξος ή αλλόθρησκος - δεν θα μπορεί να έχει επιχειρήματα να μην το παρακολουθήσει. Το εναλλακτικό  αυτό μάθημα θα πρέπει να το παρακολουθούν υποχρεωτικά όσοι έχουν τις όποιες αντιρρήσεις τους για το θρησκευτικό μάθημα και μέχρις ότου λυθεί οριστικά το ζήτημα της νομιμοποιητικής βάσης του μαθήματος που εμείς το θέλουμε υποχρεωτικό γιατί θεωρούμε ότι η θρησκευτική αγωγή πρέπει να αφορά όλους τους μαθητές και, συνεπώς, να μην απαλλάσσεται κανένας. Παρετήρησε, μάλιστα, ο κ. Γιαγκάζογλου ότι οι περισσότεροι μαθητές που ζητούν και παίρνουν, με την επίκληση λόγων «συνείδησης», απαλλαγή μετά το δικαίωμα που δόθηκε με τις εγκυκλίους Στυλιανίδη τον Αύγουστο του 2008, είναι κυρίως χριστιανόπουλα, ορθόδοξα παιδιά που το κάνουν θέλοντας απλώς να διδάσκονται ένα μάθημα λιγότερο, για λόγους …ελάφρυνσης. Εκδηλώνεται έτσι», τόνισε, «το παράδοξο φαινόμενο να’ χουμε μεταναστόπουλα, παιδιά άλλων θρησκευτικών παραδόσεων που μένουν στη τάξη και παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών, ενώ τα δικά μας φεύγουν στο σπίτι ή βρίσκονται έξω, στην αυλή…  Αυτή η κατάσταση θα πρέπει να σταματήσει, όλοι οι μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, θα πρέπει να βρίσκονται στη τάξη παρακολουθώντας Θρησκευτικά, ή το εναλλακτικό θρησκευτικό μάθημα».

Τετάρτη, 16 Φεβρουαρίου 2011

Εισήγηση του Μακαριωτάτου στην ημερίδα Θεολόγων Εκπαιδευτικών της Ι.Μ. Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως με θέμα: «Θεολογία και Τέχνη»

Μέ μεγάλη χαρά καί διαίτερη πατρική συγκίνηση χαιρετίζω τήν τήσια μερίδα τν Θεολόγων κπαιδευτικν τς ερς Μητροπόλεως Νεαπόλεως καί Σταυρουπόλεως, ποία διοργανώνεται μέ τήν ξιέπαινη μέριμνα το Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου καί γαπητο ν Χριστ δελφο καί συλλειτουργο, κ. Βαρνάβα. πευθυνόμενος γκαρδίως πρός λους τούς κλεκτούς συμμετέχοντες, γιά τούς ποίους πικαλομαι τήν Χάρη καί τήν ελογία το Κυρίου μας, μέσ τν ποίων κάθε διάνοια καί γνώση καί ρετή στίς ξιες ψυχές μπλατύνεται, θά θελα νά σς συγχαρ γιατί τό θέμα πού πιλέξατε γιά τήν φετινή συνάντηση ποτελε θεολογικς να πό τά μεστότερα καί πιό νδιαφέροντα.

Θεολογία καί τέχνη συμπορεύονται
ξ ρχς συζυγες καί λληλένδετες μέσα στήν κκλησία. Τίς συναντμε νωμένες στό πρόσωπο καί τό ργο το ερέα, το εροψάλτη, το μπνευσμένου γιογράφου καί τν πολοίπων καλλιτεχνν, λλά καί σέ ατό κόμα το φοσιωμένου θεολόγου κπαιδευτικο. πως σημειώνει είμνηστος Καθηγητής τς Φιλοσοφίας Βασίλειος Τατάκης, ργο το χριστιανο θεολόγου εναι «νά στολίσει μέ τά μέσα το στοχασμο, νά ναπτύξει τήν λήθεια το Εαγγελίου, νά τήν κφράσει καί ατός, πως τήν κφράζει καί ποιητής, ζωγράφος, ρχιτέκτονας, μέ τά δικά του καθένας μέσα, πως πλός πιστός μέ τή ζωή του». κκλησιαστική τέχνη πετέλεσε βασική συνιστσα τς λειτουργικς καί μυστηριακς ζως τς ρθοδόξου κκλησίας, περισσότερο πό κάθε λλη χριστιανική μολογία. Εναι χαρακτηριστικό τι ρθοδοξία ναγνωρίζει τόν Θρίαμβό της στήν ναστήλωση κριβς τν ερν Εκόνων. ξίσου νδεικτικά, ο ννοιες το λόγου καί τς εκόνος συνιστον τίς πλέον ερύτατες σέ θεολογικό πεδίο.
πό ατή τήν ποψη, Χριστός καί σαρκωμένος Λόγος το Θεο εναι κατεξοχήν καί ντως θεολόγος, ρχή, τό τέλος καί τό πλήρωμα τς θεολογίας, πως εναι καί τελειότερος καλλιτέχνης, ριστοτέχνης, κατά τήν πατερική κφραση, ς Κτίστης καί Δημιουργός. πως σημειώνει Μέγας Βασίλειος στίς μιλίες του ες τήν ξαήμερον, « κόσμος τεχνικόν στι κατασκεύασμα, προκείμενον πσιν ες θεωρίαν, στε δι’ ατο τήν το ποιήσαντος ατόν σοφίαν πιγιγνώσκεσθαι». Δέν πρέπει νά παραγνωρίζουμε τό γεγονός τι νομάζουμε κριβς τή συλλογή τς μοναστικς σοφίας Φιλοκαλία. Ατό συμβαίνει πειδή ο γιοι Πατέρες καί Γέροντες εδαν τό κάλλος το κτιστο κόσμου ς μμεση εκόνα καί δημιουργικό ποτέλεσμα τν θείων προσωπικν νεργειν, καί ταύτισαν τή γνώση το Θεο μέ τήν μπειρία τς θεωρίας το «νοητο κάλλους» το Δεσποτικο Προσώπου. Σύμφωνα μέ τίς πολύτιμες διδαχές τους, φυσική θεωρία, δηλαδή θεογνωσία διαμέσου τς κτίσεως, σέ συνδυασμό μέ τήν πρξιν, δηλαδή τήν σκηση, λοκληρώνονται στήν Θεολογία, πού σημαίνει δ τήν μεση θέαση, μπειρία καί γνώση το κτίστου λόγου τν θείων νεργειν.
να ργο τέχνης μαρτυρε περί το προσώπου το δημιουργο του, πως καί περί τς ποστάσεως τν εκονιζομένων, ν πρόκειται γιά ερά Πρόσωπα. πειδή κάτι τέτοιο περβαίνει κάθε ντικειμενική γνωστική προσέγγιση, γι’ ατό καί τέχνη νεδύθηκε τόση σημασία μέσα στήν κκλησία, καί κκλησιαστική γλώσσα δέν μεινε νοησιαρχικά φιλοσοφική, λλά γινε βιούμενη θεολογία ς μνος, προσωδία, λατρεία, διάκοσμος καί Εκόνα. πειδή κριβς πηγάζει πό, καί πευθύνεται στόν λον νθρωπο, τέχνη πρξε πάντοτε ρτιώτερη καί πληρέστερη κφραση το νθρωπίνου λόγου. ς τέτοια, καθίσταται ναπόσπαστο μέρος τς Θείας Λειτουργίας καί τν πολοίπων κολουθιν καί μέσ ατς συνεκφαίνονται ο λήθειες τς πίστεως. Σχεδόν πό συστάσεώς της κκλησία οκειώθηκε καί διαχειρίστηκε τόν λόγο τς τέχνης σέ μιά ποικιλότροπη καί πολυεπίπεδη σημαντική, γιά νά κφράσει τό κοινό βίωμα καί νά πηρετήσει τήν λειτουργική, μυστηριακή ζωή καί λατρευτική πράξη το κκλησιαστικο Σώματος. Μεταχειρίστηκε π’ ρχς τήν τέχνη τς ποίησης καί το μέλους μέ θεολογική νάργεια, λλά καί τή γλώσσα το ζωγράφου, γιά νά πε τήν δια λήθεια μέ τόν χρωστήρα, καί πίσης ατή πού ποτυπώνει στό σχέδιο καί στά λικά του ρχιτέκτονας, καθώς μέ ατόν τόν τρόπο καλλιτεχνική εκόνα γίνεται κφραση τς πίστεως καί διαρκής ναφορά στήν Δημιουργία καί τήν νσάρκωση, καθώς καί τς προοπτικς το νακαινισμο τν πάντων ν Χριστ, μέσ τν ποίων δικαιώνεται σύμπασα κτίση καί τό κάλλος το κόσμου.

Α
τή παρουσία τς τέχνης στή ζωή τς κκλησίας δέν περιορίζεται μόνο σέ εκαστικό καί ποιητικό πεδίο, λλά συνίσταται ξίσου στήν ερά διακόσμηση τς θείας λατρείας μέσ τν λειτουργν τς ερωσύνης, τήν εταξία τν ερν δρωμένων, τήν ροή το λόγου μέσ τς προσωδίας καί το μέλους. ντοπίζεται κόμη καί στήν λειτουργικ καί θεολογική γωγή τν παιδιν καί τν φήβων διαμέσου το μαθήματος τν Θρησκευτικν καί τς κπαίδευτικς διδασκαλίας.
μοναδική ατή κατάφαση τς ρθοδοξίας πρός κάθε τομέα τς καλλιτεχνικς δημιουργικότητας νέδειξε τήν κκλησία μας χι μόνο σέ δημιουργό τέχνης, ποία σφράγισε λόκληρες περιόδους τς στορίας καί τς δισχιλιετος ζως της, λλά πιπλέον σέ κιβωτό τς κοσμικς κλασικς παιδείας, γραμματείας καί καλλιτεχνικς παράδοσης νά τούς αἰῶνες.

Μέ
λους ατούς τούς τρόπους, Θεολογία καί Τέχνη νέκαθεν πετέλεσαν δύο συμπληρωματικές μεταξύ τους κφράσεις νός κοινο βάθους. καλλιτεχνική γλώσσα διατυπώθηκε ς εκονογραφική καί τεχνοτροπική θεολογία, πως ντιστοίχως καί Θεολογία, ς ντολογία καί «φιλοσοφία πρώτη», ποτελε «τέχνη τεχνν καί πιστήμη πιστημν», κατά τήν προσφιλ κφραση τν σχολιαστν το ριστοτέλους. Γι’ ατό καί λήθεια τς κκλησίας μπορε νά παραχαράσσεται καί νά λλοιώνεται τό διο πό τήν εκόνα πως καί μέ τόν λόγο.

Ο
Εκονοκλάστες κριβς ντιμάχονταν τίς ερές πεικονίσεις, γιατί δυνατοσαν νά συλλάβουν τό θεολογικό περιεχόμενο τς εκόνας καί το προσώπου, καταλήγοντας μέ ατόν τόν τρόπο νά ρνονται τίς λήθειες τς νανθρώπησης καί τς δημιουργικς Χάριτος το Κυρίου μας. Σέ πάντηση, γιος ωάννης Δαμασκηνός θα σημειώσει : «Ο προσκυν τ λ, προσκυν δέ τόν τς λης Δημιουργόν, τόν λην δι’ μέ γενόμενον καί ν λ κατοικσαι καταδεξάμενον καί δι’ λης τήν σωτηρίαν μου ργασάμενον, καί σέβων ο παύσομαι τήν λην, δι’ ς σωτηρία μου εργασται». δια πεφωτισμένη μαρτυρία θά διατυπωθε περίτρανα στό Συνοδικό τς ρθοδοξίας, που ναφέρεται χαρακτηριστικά τι «οτω κηρσσομεν Χριστν τόν ληθινόν Θεόν μν, καί τούς Ατο γους, ν λγοις τιμντες, ν συγγραφας, ν νομασιν, ν θυσαις, ν ναος, ν εκονσμασι».

Μέ α
τές τίς σκέψεις, καί μέ τήν ελογία το Κυρίου μας, εχομαι λόψυχα νά «περπλεονάσ χάρις» τς πολύτιμης ατς μερίδας, καί ο ργασίες της νά τύχουν κάθε πιτυχίας καί καρποφορίας γιά τούς Θεολόγους καί λειτουργούς τς κπαίδευσης, στε δια ληθής μαρτυρία τς κκλησίας μας νά εδοκιμε μοίως στό χρο το σχολείου πρός φέλεια τν παιδιν μας.

Πηγή: